Kanola from Wikimedia

Bitkisel yağ kaynağı olarak kanola yağlı tohumlu bitkiler olan ayçiçeği, soya, pamuk ve yerfıstığı arasında üretim açısından üçüncü sırada bulunmaktadır. Dünya da yıllık üretimi 22 milyon ton civarındadır. En çok üreten ülkeler Çin, Hindistan, Kanada, Polonya, Fransa, Pakistan, Almanya ve İngiltere dir.

Ülkemizde ise Balkanlardan gelen göçmenler ile Kolza adı ile 1960 yıllarında getirilmiş ve Trakyada ekim alanı bulmuştur. Ancak kolza ürününün yağından insan sağlığına zararlı erusikasıt, küspesindede hayvan sağlığına zararlı glukosinolat bulunması nedeniyle 1979 yılında ekimi yasaklanmıştır. Kolzada erusik asit ve glukosinolat ihtiva etmeyen çeşitler araştırmalar sonucu geliştirilmiştir. Bu çeşitler Kanada da ıslah edildiği için kanola adı verilmiştir. Ülkemiz’ de bitkisel yağ açığını kapatmak için kanola tarımını yaygınlaştırma çalışmaları yapılmaktadır.

Ülkemizde rapiska , rapitsa, kolza isimleriyle de bilinen kanola, kışlık ve yazlık olmak üzere iki fizyolojik döneme sahip bir yağ bitkisidir. Kanola tanesinde bulunan %38-50 yağ ve %16-24 protein ile önemli bir yağ bitkisidir. Ülkemizde kanola ekilişi yok denecek kadar az düzeydedir.

Kanola bitkisinin kışlık çeşidinin ülkemizde uygun iklim koşullarında buğday ile ekim nöbetine girmesi sonucu ekim nöbeti zenginleşebileceği gibi yağ açığının kapatılmasına da önemli katkısı olacaktır .Bu bitkinin yetişmesi için uygun iklim koşulları Ege, Çukurova, Akdeniz, Güneydoğu Anadolu’nun pamuk, Marmara Bölgesinin Trakya kesiminde ise ayçiçeği ve buğday ekilen alanlarında mevcuttur.

Kanola çeşitlerinden elde edilen bitkisel yağ besin değeri ve içeriği bakımından zeytin yağı ve yerfıstığı yağının kalitesine yakın olup,dünya kanola üretimin önemli bir kısmı insan beslenmesinde kullanılmaktadır.

Kanola tohumlarında yağ çıkarıldıktan sonra geriye kalan küspe değerli bir hayvan yemidir. Küspesinde %38-40 protein bulunduğundan soya küspesi ile karıştırılıp hayvan yemi olarak kullanılmaktadır. Kanola arıları cezbeden sarı çiçeklere bol miktarda sahip olduğundan arıcılar içinde değerli bir bitkidir. Bunun yanında kolza olarak isimlendirdiğimiz erusik asit oranı yüksek olan çeşitlerden elde edilen yağlar sanayide, elektrik trafolarında, bioyakıt olarak ta %5 oranında mazota katılarak Fransa ve Almanya gibi Avrupa ülkelerinde değerlendirilmektedir.

Trakya bölgesinde 54 civarında kapasitesi 2 milyon tonun üzerinde ayçiçeği ürününü işleyen yağ fabrikası bulunmaktadır. Bu fabrikaların ürün işleme kapasitesi Türkiye’nin bitkisel yağ ihtiyacının tamamından fazlasını işleyebilecek düzeydedir. Türkiye ayçiçeği üretimi 850-950.000 ton civarında yetersiz bir düzeyde olduğundan bu yağ fabrikaları hammadde yetersizliğinden asitlerinden ancak % 30-40’ını kullanmaktadırlar (inan ve gaytancı oğlu,1996). Oysa ayçiçeğinin olmadığı dönemde olan temmuz ayından itibaren fabrikalar kanola ürünü işleyerek kapasitelerini değerlendirme şansına sahip olabilirler.

Kaynak:İstanbul Tarım İl Müdürlüğü Çiftçi Broşürü