Sığırlarda numaralama; işletme hayvanlarının tanımlanarak birbirlerinden ve diğer işletmelerin hayvanlarından ayrılması, hayvanların verim, üreme ve tüm yetiştirme bilgilerinin bu numaralara göre kaydedilmesi, sürüden ayıklanacak veya elde tutulacak hayvanların belirlenmesi, bireysel yemleme, tohumlama, aşılama ve sağlık kontrolleri gibi programların yapılabilmesi, yine verim kayıtlarından yararlanılarak ıslah ve suni tohumlama faaliyetlerinde kullanılacak aday boğaların seçimi, boğa ve inek indeksleri ile boğa testlerinin yapımı gibi amaçlar yanında, tüm ülke hayvanlarının kayıt altına alınarak,her türlü hayvancılık faaliyetlerinin kontrol ve denetlenebilmesi için bir zorunluluktur.

Genelde farklı iki numaralama sistemi vardır;

1. Ülke genelinde tüm hayvanlara zorunlu olarak uygulanan resmi numaralama sistemi.

2. Sadece işletme içi bazı amaçlar için uygulanan özel numaralama sistemi.

Plastik kulak küpesi ve takma pensi

RESMİ NUMARALAMA SİSTEMİ
Türkiye’de Tarım ve Köyişleri Bakanlığının (TKB) 28 Temmuz 2002 tarih ve 24829 sayılı Resmi Gazetede yayınlanan “Sığır Cinsi Hayvanların Tanımlanması, Tescili ve İzlenmesi yönetmeliği” ne göre tüm sığırlara resmi kulak numaraları verilmekte ve buna göre tüm hayvanlar ve sığırcılık işletmeleri kayıt altına alınmaktadır. Uygulama Tarım ve Köyişleri Bakanlığı, Koruma ve Kontrol Genel Müdürlüğünün sorumluluğunda Bakanlık il ve ilçe müdürlüklerince yürütülmektedir. Bu uygulama ile tüm sığırlar (süt ve besi) numaralanmakta, tanımlanan hayvanlara birer pasaport düzenlenmekte, hayvan hareketleri izlenmekte, işletme ve sürü sağlığına ilişkin bilgiler, laboratuvar analizleri, destekleme ödemeleri, hayvan sigortaları, satış belgeleri ve faturalarda mutlaka bu numaraların belirtilmesi gerekmektedir.

Resmi numaralamada kullanılan plastik kulak küpeleri TKB il ve ilçe müdürlüklerince işletmelere tahsis edilerek takılmaktadır. Kullanılan kulak küpeleri limon sarısı renginde, bir erkek ve bir dişi olmak üzere iki parçalı, bükülebilir kaliteli plastikten yapılmıştır. Küpenin dişi parçası (yaprağı) üzerindeki yatakta, erkek yaprağın dişiden ayrılmasını önleyen metal bir segman vardır. Erkek yaprağın pimi de bu metal halkaya oturacak şekilde yivli yapılmıştır. Numara ve tanımlama bilgileri kulak küpesi üzerinde lazer tekniği ile silinmez bir şekilde baskılı olarak bulunmaktadır.

Yönetmelik; resmi numaraları taşıyan kulak küpelerinin her iki kulağa da uygulanacağını bildirmektedir. Kulak küpeleri üzerinde ayrıca TKB’ nin logosu da bulunacak ve hayvan tanımlama kodu (numaralar) en fazla 14 karakterden oluşacaktır. Bunlardan;

- İlk iki hane ülke kodudur, “ TR ” olarak gösterilir.
- Ülke kodundan sonraki iki rakam hayvanın bulunduğu işletmenin yer aldığı ilin il trafik kodudur. Örneğin; Ankara için 06, İzmir için 35.
- İl trafik kodundan sonra gelen en fazla 10 sayısal karakter de o hayvanın il içi bireysel numarasıdır.

Kulak numaralarında ayrıca, çizgilerden oluşan bir barkod bulunması da öngörülmüştür. Bu sayede ileride barkod okuyucu elektronik cihazlarla hayvanların otomatik olarak tanımlanması mümkün olabilecektir.

Ülke düzeyinde sığır cinsi hayvanlara uygulanan resmi numaralama sistemine paralel olarak bünyesinde sığır cinsi hayvan bulunan işletmelere de birer tanımlama numarası verilmektedir. İşletme tanımlama numarasının; ilk iki hanesi ülke kodunu “ TR “, sonraki iki hanesi işletmenin bulunduğu il trafik kodunu (06 ; 35 gibi), daha sonra gelen en fazla 10 hane ise işletme numarasını gösterecektir. İşletme tanımlama numaraları tüm kayıtlara, hayvan pasaportlarına ve işletme tescil belgelerine kaydedilecek, ancak kulak küpeleri üzerine yazılmayacaktır.

İŞLETME İÇİ ÖZEL NUMARALAMA SİSTEMİ

İşletme içindeki hayvanların işletmenin yemleme, sağım, bilgisayar destekli sürü yönetimi ve benzeri diğer özel ihtiyaçlarına uygun olarak numaralanması ihtiyacı doğduğunda farklı numaralama yöntemleri uygulanabilir. Bu yöntemde kullanılan numaralar 1’den başlayıp devam eden bir numaralama olabileceği gibi, farklı yıllarda doğan hayvanlara o yılın son iki rakamı ile başlayan ve sıra takip eden bir numaralama (04-35 gibi) veya işletmede farklı ırklardan hayvanlar varsa harf ve numarayı bir arada taşıyan bir numaralama da uygulanabilir (SA- 25 ; ES-08 gibi).

İşletmede bilgisayarlı kayıt sistemi kullanılıyorsa veya böyle bir sisteme geçilmesi düşünülüyorsa bu sisteme uyan bir numaralama tercih edilmelidir. İşletme içi numaralar 3 veya 4 haneden fazla olmamalıdır, aksi halde yazımı ve okunması zorlaşır.

FARKLI NUMARALAMA MALZEMELERİ

Tarım ve Köyişleri Bakanlığının uyguladığı plastik kulak küpeleri kaliteli ve son sistem küpelerdir. Bu küpelerin erkek ve dişi yaprakları (parçaları) özel bir takma pensi içine yerleştirilir, hayvanın kulağının orta kısmında, kıkırdak ve kan damarlarının olmadığı bir bölümünde pense sıkılarak kulak delinir ve aynı anda küpenin erkek ve dişi parçaları birbirine kenetlenerek kulağa tespitlenir. Kulak yırtılmadıkça küpe düşmez. Söz konusu küpelere numaralar lazerle önceden basılı olarak yazılmıştır. Herhangi bir küpe düştüğünde veya numarası silindiğinde yetiştirici 28 gün içinde bağlı olduğu il veya ilçe müdürlüğüne başvurarak yerine yenisinin takılmasını isteyecektir. Türkiye’de plastik kulak küpeleri üzerinde numaralar basılı olarak verilmekle birlikte, boş plastik küpelerin üzerine silinmez (permanent) kalemlerle numara yazılması da mümkündür.

Metal kulak küpesi ve takma pensi

Metal küpelere numara kazımak için üzerlerinde yaklaşık 1 cm büyüklüğünde 0-9 arası rakamlar bulunan vanadyumlu çelikten yapılmış zımba takımı kullanılır. Özel bir demir takoz üzerinde, bu zımbalar çekiçle kulak küpesi üzerine vurularak numara kazınır.

Plastik boyun tasması ve kolye tipi numaralar

Kaynak:Ege Araştırma Enstitüsü(Çiftçi broşürü-109/Dr. Sencer TÜMER)