Geviş getiren hayvanlarda protein yapısında olmayan bileşikler ve üre, rumende amonyağa kadar parçalanır. Bu amonyak, rumendeki mikroorganizmalar tarafından mikrobiyal protein sentezinde kullanılır. Aminoasit ve protein sentezinde yararlanılamayan amonyak, rumen duvarından emilerek kana geçmektedir. Karaciğere taşınan amonyak, üre sentezinde kullanılarak zararsız hale getirilip böbreklerden dışarı atılmaktadır. Karaciğerde oluşan ürenin yarısının idrarla dışarı atıldığı, yarısının tekrar rumene geldiği belirtilmektedir.

Rumen ile karaciğer arasında sürekli bir nitrojen dengesi bulunmaktadır. Gereğinden fazla protein yapısında olmayan bileşiklerin veya ürenin tüketilmesi durumunda, rumende oluşan amonyağın tümü protein sentezinde kullanılamayacağından, fazla amonyak emilerek kana geçmektedir. Karaciğerin amonyağı üreye çevirme kapasitesi aşılacağından kanda yükselen amonyak, zehirlenmeye neden olmaktadır. Amonyak zehirlenmesi yem tüketiminden 30-60 dakika içinde kendini gösterir. Solunum sıklaşır, kramplar başlar ve hayvanlar dengelerini kaybederler, çevreye karşı ilgileri azalır, bazı hallerde şişmeler görülür. İleri durumlarda ise koma ve ölüm meydana gelir. Sığırların beslenmesinde protein yapısında olmayan bileşiklere yer verildiğinde, rasyonların kolay eriyebilir karbonhidratlarca takviye edilmesi gerekir. Üre kullanılacaksa günlük üre miktarı bir öğünde verilmemeli, önerilen miktarlarda azar azar ve sık sık verilmelidir. Üre zehirlenmesi görülen hayvanlara, asetik asit veya vitamin A takviyesi yapılması gerekir.

Şişme:

Bu hastalık sık görülür ve büyük kayıplara neden olur. Nedeni, yeşil baklagil yemlerinin tüketimi sonucu rumende fermantasyon gazlarının hızla artışıdır. Şişme, serbest gaz birikiminin yanı sıra, hayvanlarda geğirme mekanizmasının bozulması da şişmeye neden olmaktadır.

Şişme görülen hayvanlarda sol üst karın bölümü dışa doğru şişkinlik yapar. Hayvanlar huysuzlanır, karınlarını tekmelerler ve sık sık işerler. Solunum hızlanır, dil şişer ve sonunda yere çökerek ölürler. Şişmenin önlenmesi için çayırların buğdaygil ve baklagil yemlerinden oluşması, otlamaya çıkarılmadan önce hayvanlara kuru ot veya saman verilmesi şişmeyi önler. Antibiyotikler, köpük kırıcı maddeler, bitkisel ve hayvansal yağlar şişmeyi önler. Hafif şişmelerde kuru ot, antibiyotik, köpük kırıcı maddeler etkili olmakla beraber, daha ciddi şişmelerde plastik hortumla ağızdan rumene inilmesi, şiddetli şişme durumunda ise açlık çukuruna trokar uygulaması yapılması gerekir.

Kaynak:Ege Araştırma Enstitüsü(Çiftçi broşürü-141/Uzman A.Mutlu UYGUR)