Süt ineklerinde enerji gereksiniminin tam olarak karşılanamaması nedeniyle ortaya çıkan bir besleme hastalığıdır. Ketosiz, genellikle yüksek verimli ineklerde, daha çok yaşlı hayvanlarda, buzağılamadan sonra 6-8 hafta içerisinde çoğunlukla 2-4. haftalarda ortaya çıkmaktadır. İneklerin enerji gereksinimi karşılanmadığı zaman süt sentezi için gerekli olan enerji, vücuttaki yağ dokunun parçalanması ile karşılanmaya çalışılır. Vücut yağlarının parçalanması sonucu oluşan asetik asit; aseto asetik asit, β hidroksi bütirik asit ve asetona (keton maddeleri) kadar parçalanır. Böylece keton maddeleri kanda birikmeye başlar.

Ketosiz; ilk olarak karbonhidrat, ikinci olarak yağ metabolizmasındaki düzensizliğe bağlı olarak ortaya çıkar. Ketosize genel olarak, yetersiz besleme neden olmaktadır. Yararlanılabilir karbonhidratların rasyonlarda uzun süre yetersiz düzeylerde bulunması ve karaciğerde vitamin A’nın yetersizliği ketozisin oluşumunda etkili olmaktadır. Ayrıca, yetersiz protein tüketimi ve bazı durumlarda aşırı protein tüketimi de ketosize sebep olmaktadır. Rasyonda kolay sindirilebilir karbonhidratlar yetersiz ise, bu durumda hayvanlar tarafından fazla miktarda protein tüketimi gerçekleşmiş olacağından rumende bulunan mikroorganizmalar, proteinlerin parçalanması sonucunda oluşan aşırı amonyaktan yararlanamayacaklardır. Bu durumda, rumenden amonyak absorbsiyonu başlamakta ve karaciğerde amonyak, alfa ketoglutarik asitle birleşerek glutamik asiti oluşturmaktadır. Alfa ketoglutarik asitin kullanımı ise trikarboksilik asit sirkulasyonunu (kreps çemberini) olumsuz olarak etkilemektedir.

Kurudaki ineklerin aşırı beslenmeleri, organizmada yağ depolanmasına neden olmakta ve doğumdan sonra yetersiz besleme sonucunda artan enerji ihtiyacının vücuttan karşılanması sonucu, yağların parçalanması ile keton maddelerinin artışına neden olmaktadır. Süt ineklerinin beslenmesinde mineral madde, iz element ve vitamin yetersizlikleri de ketosize neden olabilmektedir.

Ketosize yakalanmış olan ineklerde, süt verimi ve yem tüketimi aniden düşmekte, canlı ağırlık kaybı, kalp atışları ve solunumda düzensizlikler görülmektedir. Ruminasyon (geviş getirme) yavaşlamakta, rumen hareketleri azalmakta, yoğun yem tüketiminde isteksizlik görülmektedir. Buna karşın, yem değeri düşük yemlerin veya yararsız çeşitli maddelerin tüketimi artmaktadır. Hastalık nedeniyle kötü kokulu, hoş olmayan bir solunum ve ishal ortaya çıkmaktadır. Ketosiz sinir sisteminde de aksaklıklara yol açmakta, gözler kapanmakta, genellikle, süt hummasında görülen belirtiler görülmekte, çiğneme, boş ruminasyon, ısırma ve bazı durumlarda kendi vücudunu ısırma, sağa sola sallanma, ayaklarda kasılma, yere düşme, hücrelerde oksidasyon olaylarının azalması, kanın karbondioksit taşıma kapasitesinin düşmesi gibi belirtiler görülmekte, ileri durumlarda ise koma ve ölüm ortaya çıkmaktadır.

Süt ineklerinin enerji gereksinimlerinin tam olarak karşılanmasıyla ketosiz önlenebilir.Fakat yüksek verimli süt ineklerinin doğumdan sonraki ilk iki ay içerisindeki enerji gereksinimlerinin tam olarak karşılanması oldukça zordur. Bu nedenle, yüksek verimli süt ineklerinde doğumdan sonra görülen ketosizi önlemek için, inekler doğuma 2 ay kala kuruya çıkarılmalıdır.

Kaynak:Ege Araştırma Enstitüsü(Çiftçi broşürü-141/Uzman A.Mutlu UYGUR)